Αισθητικές αποκαταστάσεις

Τα φυσικά δόντια έχουν σύνθετη δομή και είναι δύσκολη η εξομοίωση τους επειδή πολλά χρώματα κατανέμονται διαμέσου της αδαμαντίνης και της οδοντίνης. Τα δομικά συστατικά των δοντιών: αδαμαντίνη, οδοντίνη και πολφός, έχουν διαφορετικά χαρακτηριστικά που επηρεάζουν σημαντικά τις οπτικές τους ιδιότητες. Είναι αποδεκτό πως το χρώμα ενός δοντιού καθορίζεται κυρίως από την οδοντίνη. Η οδοντίνη αντιπροσωπεύει τον αδιαφανή και σύνθετο πυρήνα, πλούσιο σε απόχρωση, τόνο και φθορισμό και καλύπτεται από ένα κέλυφος αδαμαντίνης, που είναι ημιδιαφανές και οπάλιζαν. Αυτή η διαφορά μεταξύ αδαμαντίνης κι οδοντίνης εξηγεί τη μοναδική και εξατομικευμένη φύση της εικόνας ενός φυσικού δοντιού.

Οι κλασσικές προσθετικές τεχνικές για την απόδοση αισθητικής απαιτούν υπερβολικό τρόχισμα των οδοντικών ιστών. Η υπερβολική αυτή θυσία, ακόμη και στο βωμό της αισθητικής δημιουργεί προβληματισμούς στους ασθενείς, τουλάχιστον σ' αυτούς που εκτιμούν την ακεραιότητα και διατήρηση των δοντιών τους. Σ' αυτή την πραγματικότητα η οδοντιατρική απάντησε με την ανάπτυξη και εφαρμογή στην πράξη της συντηρητικής παρέμβασης. Η ανάπτυξη υλικών που συγκολλώνται στις οδοντικές επιφάνειες άλλαξε ριζικά την κατεύθυνση της αισθητικής επανόρθωσης των σκληρών οδοντικών ουσιών. Οι συντηρητικές τεχνικές συγκολλημένων αποκαταστάσεων βρίσκουν εφαρμογή σ' ένα ευρύ φάσμα αισθητικών επανορθώσεων το οποίο συνεχώς θα μεγαλώνει με διάφορες καινοτομίες.

Οι οδοντικές δυσχρωμίες καθώς επίσης οι διαβρώσεις, οι αποτριβές και οι τερηδονικές αλλοιώσεις, που εκτείνονται σε ολόκληρη την επιφάνεια των πρόσθιων δοντιών, ή στο μεγαλύτερο μέρος αυτής, δημιουργούν, λόγω θέσης, έντονα αισθητικά προβλήματα. Η αντιμετώπιση των προβλημάτων αυτών απαιτεί την κάλυψη των δοντιών με αισθητικά υλικά, που να έχουν τη δυνατότητα να αποδίδουν με φυσικότητα, το χρώμα και την υφή της αδαμαντίνης. Τα υλικά που χρησιμοποιούνται σήμερα για την κάλυψη των πρόσθιων δοντιών είναι οι συνθέτες ρητίνες και τα διάφορα συστήματα από πορσελάνη. Και οι δύο αυτές μέθοδοι είναι δοκιμασμένες και διασφαλίζουν ένα άριστο αισθητικό αποτέλεσμα. Η επιλογή της μιας ή της άλλης τεχνικής πρέπει να είναι αποτέλεσμα συνεκτίμησης πολλών παραγόντων, που έχουν να κάνουν:

- Με την ποιότητα και την καταστροφή των σκληρών οδοντικών ουσιών.

- Με το μέγεθος και τη μορφή του αισθητικού προβλήματος.

- Με τη γενικότερη αισθητική του αντίληψη του ασθενούς.

- Με τις γνώσεις, την εμπειρία και την εξοικείωση του οδοντιάτρου με αυτές τις τεχνικές και

- Με το χρόνο και το κόστος της θεραπείας.

- Όλοι οι παραπάνω παράγοντες πρέπει να ελεγχθούν και να εξετασθούν, προκειμένου να καταλήξει ο οδοντίατρος αν το περιστατικό ενδείκνυται για τοποθέτηση όψης και ποια από τις δύο τεχνικές θα εφαρμόσει.

 

Όψεις από σύνθετες ρητίνες

Η τεχνική της άμεσης τοποθέτησης όψεων από σύνθετη ρητίνη, αποτελεί επέμβαση κατά την οποία ο οδοντίατρος δοκιμάζεται στην πράξη, περισσότερο από κάθε άλλη τεχνική, για τις καλλιτεχνικές του δυνατότητες και για τις γνώσεις του, σχετικά με τους περιορισμούς και τη χρησιμοποίηση των σύγχρονων υλικών. Επιπλέον, η εφαρμογή αυτής της τεχνικής απαιτεί από τον οδοντίατρο γνώσεις σχετικές με τις έννοιες της έντασης του χρώματος, της απόχρωσης, της φωτεινότητας και του βαθμού διαφάνειας των υλικών.

Τα συστήματα των σύγχρονων συνθέτων ρητινών εμφανίζουν βελτιωμένες φυσικές ιδιότητες και πολύ καλή συγκόλληση με τους σκληρούς οδοντικούς ιστούς. Οι προστομιακές όψεις που κατασκευάζονται με αυτά τα υλικά, είναι κλινικά αξιόπιστες, απαιτώντας παράλληλα την ελάχιστη αποκοπή των οδοντικών ιστών. Αυτή η τεχνική στη­ρίζεται στα ανατομικά και οπτικά χαρακτηρι­στικά των φυσικών δον­τιών και τονίζει τη ση­μασία της χρήσης υλικών ειδικά σχεδιασμένων για προσομοίωση του στρώματος οδοντίνης κι αδαμαντίνης των φυσι­κών δοντιών. Αυτή η τε­χνική περιλαμβάνει τη σωστή επιλογή μίας ομά­δας υλικών οδοντίνης κι αδαμαντίνης με την σε στρώματα διευθέτηση. Η τεχνική στηρίζεται στη συγκεκριμέ­νη διευθέτηση δύο ή τριών στρωμάτων επα­νορθωτικών υλικών που χρειάζονται συνήθως για μεγάλες αποκαταστά­σεις ή κοπτικές ανασυστάσεις.

Ο βασικότερος περιορισμός των όψεων από σύνθετη ρητίνη είναι η αδυναμία τους να καλύψουν μια έντονα δυσχρωμική επιφάνεια. Παράγοντες όπως ο καφές, το τσάι, το κόκκινο κρασί και ορισμένα στοματικά διαλύματα, επιδρούν αρνητικά στη χρωματική συμπεριφορά των υλικών αυτών. Με την πάροδο του χρόνου, η επίδραση των παραγόντων αυτών, στη χρωματική σταθερότητα των συνθέτων ρητινών, εξαρτάται από τη συχνότητα λήψης τους.

 

Όψεις πορσελάνης

Η χρήση των κεραμικών όψεων πορσελάνης αποτελεί σήμερα τη λύση για συντηρητικές αισθητικές αποκαταστάσεις της προστομιακής επιφάνειας του δοντιού, εκεί που άλλοτε η μοναδική λύση ήταν η χρήση σύνθετων ρητινών ή η εφαρμογή στέφανων ολικής επικάλυψης. Σε πολλές περιπτώσεις η κατασκευή και εφαρμογή κεραμικών όψεων δίνει την πλέον φυσική αποκατάσταση, που είναι και η πλέον αποδεκτή από τους ασθενείς σε σύγκριση με τις παραδοσιακές τεχνικές. Η μέθοδος απαιτεί ελάχιστη αποκοπή υγιούς αδαμαντίνης και γενικά χαρακτηρίζεται ως η τεχνική με τη μικρότερη απώλεια σκληρών οδοντικών ιστών.

Αξίζει να αναφέρουμε ότι οι λεπτές αυτές κεραμικές κατασκευές είναι το αποτέλεσμα έρευνας δεκαετιών, η εφαρμογή των οποίων άνοιξε μια νέα διάσταση και άκρως ενδιαφέρουσες προοπτικές στην αισθητική οδοντιατρική.

Οι κεραμικές όψεις προσφέρουν λύσεις σε συγκεκριμένα περιστατικά, λύσεις συντηρητικές στη φύση τους, αλλά και αισθητικά ικανοποιητικές. Ενδείκνυνται στις ακόλουθες περιπτώσεις:

διάφορες ατέλειες της αδαμαντίνης, όπως δυσπλασίες, μπορούν να αποκατασταθούν με άριστα αισθητικά αποτελέσματα, οδοντικές δυσχρωμίες, διαστήματα και δύσμορφα κενά βελτιώνονται αισθητά, κατάγματα του κοπτικού τμήματος του δοντιού, είναι εφικτή η επέμβαση σε δόντια με ανώμαλο σχήμα ή υποπλαστική μύλη, επίσης σε δόντια που απαιτούν αλλαγή της μορφολογίας τους φθαρμένες προστομιακές επιφάνειες, παλαιές εμφράξεις με ή χωρίς επανατερηδονισμο, παλαιές όψεις σύνθετων ρητινών με αλλαγή του χρώματος και του σχήματος μπορούν να αλλαγούν με κεραμικές όψεις.

Η τεχνική των κεραμικών όψεων προσφέρει αρκετά πλεονεκτήματα συγκριτικά με άλλες τεχνικές, όπως: καλύτερη απόδοση της μορφολογίας και της αισθητικής των δοντιών, φυσική απόδοση και σταθερότητα του χρώματος, καλύτερη συμπεριφορά με τους περιοδοντικούς ιστούς, αφού η λεία επιφάνεια του κεραμικού υλικού συντελεί στη μικρότερη κατακράτηση οδοντικής πλάκας, πολύ καλή συγκράτηση με το δόντι, αντίσταση στην αποτριβή (η κεραμική όψη αφ' εαυτής είναι εύθραυστη αλλά από τη στιγμή που θα συγκολληθεί με την αδαμαντίνη αναπτύσσει υψηλή αντοχή), αντίσταση στην απορρόφηση υγρών και χρωστικών. Τα πλεονεκτήματα αυτά καταξιώνουν την τεχνική αυτή ως την επικρατέστερη συντηρητική μέθοδο αισθητικής αποκατάστασης των προστομιακών επιφανειών. Ως μειονεκτήματα της τεχνικής των κεραμικών όψεων αναφέρονται: η χρονοβόρα εργαστηριακή διαδικασία, οι κεραμικές όψεις δεν επιδέχονται επιδιορθώσεις μετά τη συγκόλλησή τους, η σωστή χρωματική απόδοση σε μερικές περιπτώσεις (δυσχρωμικά δόντια) είναι αρκετά δύσκολη. Τα μειονεκτήματα αυτά δεν δημιουργούν ανυπέρβλητα εμπόδια για να θεωρήσουμε την τεχνική ανεφάρμοστη. Η μέθοδος έχει γίνει αποδεκτή όχι μόνο για την εύκολη κλινική διαδικασία, αλλά κυρίως για τη γοητεία που προσφέρει στην άμεση επίλυση αισθητικών προβλημάτων.

 

Γέφυρες εξ’ ολοκλήρου από πορσελάνη (ολοκεραμικές)

Η αισθητική αποκατάσταση πρόσθιων δοντιών και ιδιαίτερα η έλλειψη δοντιών στην πρόσθια περιοχή, όσον αφορά τον τρόπο αντιμετώπισης τους, προβληματίζει τόσο τους ασθενείς όσο και τους οδοντιάτρους. Μέχρι πρόσφατα η μόνη δυνατή λύση στις περιπτώσεις αυτές ήταν η ακίνητη μεταλλοκεραμική γέφυρα με παρασκευή (τρόχισμα) των δοντιών για υποδοχή στεφανών ολικής επικάλυψης ή η κινητή μερική οδοντοστοιχία. Οι δύο αυτές τεχνικές παρουσιάζουν αρκετά μειονεκτήματα. Στόχος των προσπαθειών υπήρξε η αντικατάσταση των παραδοσιακών αυτών μεθόδων, με άλλες περισσότερο συντηρητικές, που να αποκαθιστούν την απώλεια δοντιών με την ελάχιστη δυνατή αφαίρεση οδοντικής ουσίας. Στο αισθητικό αυτό πρόβλημα, η προηγούμενη χρήση των όψεων πορσελάνης για συντηρητικές αποκαταστάσεις εφαρμόζεται στην κατασκευή ολοκεραμικών γεφυρών, με δόντια εξολοκλήρου κατασκευασμένα από πορσελάνη.

Τα πλεονεκτήματα των ολοκεραμικών γεφυρών είναι παρόμοια με τα πλεονεκτήματα των όψεων πορσελάνης. Πιο αναλυτικά έχουν το πλεονέκτημα της αισθητικής απόδοσης, χάρη στην ικανότητα ελέγχου του χρώματος και της υφής της επιφάνειας της πορσελάνης, της σταθερότητας του χρώματος, της αντίστασης στην αποτριβή, καθώς και της μικρότερης αντίδρασης από τα ούλα. Στα μειονεκτήματα μπορούν να αναφερθούν η χρονοβόρα διαδικασία της κατασκευής, η αδυναμία επιδιόρθωσης μετά τη συγκόλληση, η δυσκολία τροποποίησης του χρώματος και, τέλος, η ευθραυστότητα τους πριν από τη συγκόλληση, που για το λόγο αυτό κάνει δύσκολο το χειρισμό τους. Από τη στιγμή που θα συγκολληθούν με την επιφάνεια της αδαμαντίνης αποκτούν μεγάλη αντοχή. Οι ολοκεραμικές γέφυρες προσφέρουν λύσεις σε συγκεκριμένα περιστατικά, όπως σε περιπτώσεις απώλειας δοντιών στην πρόσθια περιοχή των γνάθων, ιδιαίτερα σε ασθενείς νεαρής ηλικίας, σε δυσχρωμίες ή γενικώς δόντια σκούρα από τη φύση τους, σε ατέλειες της αδαμαντίνης, σε περιπτώσεις που υπάρχουν διαστήματα μεταξύ των δοντιών. Καταστάσεις στις οποίες αντενδείκνυνται οι ολοκεραμικές γέφυρες είναι σε απουσία αδαμαντίνης (καθώς θα πρέπει να υπάρχει επαρκής διαθέσιμη αδαμαντίνη και κυρίως στην περιφέρεια της γέφυρας, όχι μόνο για τη συγκόλληση αλλά περισσότερο για την απόφραξη της περιφέρειας του δοντιού), σε ασθενείς με στοματικές έξεις, όπως π.χ. βρυγμός ή και δάγκωμα ξένων αντικειμένων, και σε ορισμένες περιπτώσεις που υπάρχει πρόβλημα σύγκλεισης των δοντιών.

 

Διάρκεια ζωής των αισθητικών αποκαταστάσεων

Σχεδόν πάντα αναρωτιόμαστε για τη μακροβιότητα των αποκαταστάσεων που θα τοποθετηθούν στη στοματική τους κοιλότητα. Η πρόβλεψη της διάρκειας ζωής των αποκαταστάσεων δεν είναι εύκολο να γίνει αφού οι παράγοντες που μπορεί να επιδράσουν και να την καθορίσουν είναι και πολλοί αλλά και δύσκολο κατά περίπτωση να εκτιμηθούν. Πλην όμως σε γενικές γραμμές μπορεί να «εγγυηθεί» κανείς ότι οι αποκαταστάσεις όψεων από σύνθετη ρητίνη θα έχουν μικρότερη διάρκεια ζωής από τις όψεις πορσελάνης και επιπλέον θα επιζήσουν μικρότερο χρονικό διάστημα σε ένα στόμα που παρατηρείται το φαινόμενο του τριγμού των δοντιών, έναντι ενός στόματος με φυσιολογική λειτουργία. Πολλές φορές η διάρκεια της αισθητικής ζωής των αποκαταστάσεων είναι μικρότερη από τη διάρκεια της λειτουργικής τους ζωής. Αυτό παρατηρείται πολύ συχνά στις αποκαταστάσεις συνθέτων ρητινών. Γενικά, οι αποκαταστάσεις αυτές έχουν ένα χρόνο ζωής που κυμαίνεται από 3-6 χρόνια. Στη χρονική αυτή περίοδο, από άποψη ακεραιότητας οι αποκαταστάσεις μπορεί να μην εμφανίσουν κανένα πρόβλημα. Είναι όμως πολύ δύσκολο και από αισθητική άποψη να παρατηρηθεί το ίδιο, χωρίς δηλαδή να εμφανίσουν κηλιδώσεις, χρώση ορίων ή και αλλαγή του χρώματος της μάζας τους. Το στοιχείο αυτό υπαγορεύει την εξ’ αρχής ενημέρωση του ασθενούς για την αναγκαιότητα της συντήρησής τους σε τακτά χρονικά διαστήματα.